Hergé’nin “Mavi Lotus” uyanışı: Özgünlüğe giden yol
Tenten’in yaratıcısı Hergé’nin “Mavi Lotus” ile başlayan kültürel farkındalık süreci, çizgi roman tarihindeki dönüşümün simgesi olarak öne çıkıyor.
Editor
Çocukluğunuzda okuduğunuz, izlediğiniz ve bugün hâlâ unutamadığınız çizgi romanları, filmleri sorsam hangilerini sayardınız?
Çocukluğu benim gibi 80'lerin sonunda ve 90'larda geçmiş olanların aklına sanırım benzer kahramanlar gelecektir: Dünyayı gezen meraklı genç muhabir Tenten, atı Düldül ile tozlu yolları arşınlayan yalnız kovboy RedKit, mavi tenleriyle kendi küçük evrenlerinde yaşayan Şirinler, her adımında karmaşayı peşine takan sakar ama iyi yürekli Gaston Lagaffe… Liste böyle uzar gider.
Bahsettiğim bu karakterlerin hepsinin ortak bir özelliği var: Hepsinin çıkış noktasının, şu an yaşadığım Belçika olması.
Geçenlerde, Tenten’in yaratıcısı Hergé’nin bu karakteri yaratma sürecine dair ilham verici bir bilgi öğrenince “Bunu mutlaka sizlere de anlatmalıyım” diye düşündüm ve kolları sıvadım.
*
Hergé, gerçek adıyla Georges Rémi, 1929 yılında Belçika’daki bir gazetenin çocuk ekinde Tenten’in ilk maceralarını çizmeye başlar. O dönemde henüz 20'li yaşlarının başındadır; ne sağlam bir araştırma altyapısına sahiptir ne de yeterince deneyimlidir.
Bu nedenle ilk yıllarında çizdiği maceralar, (özellikle Tenten Sovyetler’de ve Tenten Amerika’da) büyük ölçüde editörlerin siyasi beklentileri, dönemin Batı basınının basmakalıp imgeleri ve tek taraflı bilgi kaynaklarının etkisiyle şekillenir.
Beş yıl sonra ise Hergé’nin hayatını ve sanat anlayışını değiştirecek bir karşılaşma olur.
Çinli bir öğrenciyle, Zhang ile tanışır. Hergé, Zhang sayesinde ilk kez bir ülkenin kültürünü, dilini ve gündelik hayatını daha objektif ve detaylı bir şekilde öğrenir. Mavi Lotus’u çizerken de Zhang’ın rehberliğinde Çin’e dair derin bir araştırma sürecine girer. Böylece ilk kez her şeyi aslına uygun çizer, kültürel stereotipleri kırar ve propagandadan uzaklaşıp, gerçekçi bir bakış sunmaya başlar.
*
Bu nedenle Mavi Lotus, “Hergé’nin Uyanışı” olarak kabul edilir ve Hergé bu sayede evrensel bir sanatçıya dönüşür. Ardından 19 albüm daha çizer.
*
Hergé'nin geliştirdiği bu farkındalık ve derinleşme yönünde attığı adım hepimize bir yönüyle ilham olabilir diye düşünüyorum.
Zira, giderek benzer ünvanlara, benzer bakış açılarına sahip olduğumuz bu çağda özgünlük ve derinlik ancak eleştirel bakışla besleniyor. Hatta, şimdi bu mecrada bile yapay zekâ desteğiyle yazılmış birbirine benzer metinlere bakınca, kendini sürekli yenilemenin ve kendi sesinle konuşmanın her zaman geçer akçe olacağı âşikar değil mi?
Bir de sürekli aynı işi yapınca, insanın yaptığı işe körleşmesi durumu da var. Yıllarca yapageldiğin, koşullandığın şeyleri durup, arada bir sorgulamak gerekiyor.
Hatırda tutmamız gerekir ki... "Zihin açılmadan ufuk genişlemez."
Bugünkü davetim de bu olsun, isterim: Kendi Mavi Lotus’umuzu bulmak.
Bizi hem başka yollara sürükleyecek hem de kendi yolumuza döndürecek o kıvılcımı.
