Hürmüz Boğazı’ndan günde 20 milyon varil petrol geçiyor
Hürmüz Boğazı’ndan günde 20 milyon varili aşan petrol ve kondensat taşınıyor; küresel enerji ticaretinin yaklaşık 600 milyar dolarlık bölümü bu dar geçide bağlı.
Editor
ABD'nin Körfez'deki askeri varlığını güçlendirmesiyle birlikte İran, dünyanın en hayati petrol sevkiyat yolu olan Hürmüz Boğazı'nın, savaş çıkması durumunda kapatılacağı uyarısında bulundu.
İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Sekreteri Celal Dehgani Firuzabadi, savaş halinde "enerji güvenliğinin tehlikeye gireceğini ve Hürmüz Boğazı'nın kapatılacağını" söyledi.
BBC TÜRKÇE'NİN Haberinde Dünyada ham petrolün yaklaşık beşte biri, en dar noktası sadece 40 km genişliğinde olan bu kanal üzerinden taşınıyor.
ABD, İran'ın nükleer programı konusunda artan gerilim nedeniyle Körfez bölgesindeki askeri varlığını istikrarlı şekilde artırıyor.
İki ülke arasındaki görüşmeler devam ediyor ancak Amerikan Ulaştırma Bakanlığı Denizcilik İdaresi 9 Şubat'ta, ABD bayraklı ticari gemilerin İran karasularından mümkün olduğunca uzak durmaları yönünde bir uyarı yayımladı.
Bu açıklama sonrası petrol fiyatları yüzde 1'den fazla yükseldi, ertesi gün hafif geriledi.
Bölgede daha önce gerilim arttığında, BBC'ye konuşan İngiliz Dış İstihbarat Servisi MI6'nın eski başkanı Sir Alex Younger, "Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, petrol fiyatı üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, açıkçası inanılmaz bir ekonomik sorun olurdu" demişti.
Hürmüz Boğazı'ndan ne kadar petrol taşınıyor?
Veri analiz firması Vortexa'ya göre, Hürmüz Boğazı'ndan geçen yıl, ortalama günde 20 milyon varilden fazla ham petrol, kondensat (genellikle doğal gazdan üretilen düşük yoğunluklu bir sıvı) ve yakıt geçti.
Bu, deniz yolları üzerinden taşınan yıllık yaklaşık 600 milyar dolarlık enerji ticaretine denk geliyor.
İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Irak ile birlikte ham petrolünün büyük kısmını, çoğu Asya'ya olmak üzere, Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç ediyor.
Su yolundaki herhangi bir aksama, küresel petrol teslimatında önemli gecikmelere ve fiyatlar üzerinde anında zincirleme etkiye neden olabilir.
Ancak analistler, potansiyel olarak daha ciddi bir sonucun, İsrail ve İran arasındaki gerginliğin artması olacağı uyarısında bulunuyor.
Hürmüz Boğazı ne kadar dar?
Hürmüz Boğazı, İran ve Umman arasında bir kanal. Giriş ve çıkış genişliği yaklaşık 50 km. Ortasındaki en dar noktasında ise bu genişlik yaklaşık 40 km.
Ancak boğaz, büyük gemiler için yalnızca orta kesiminde yeterince derin.
Denizcilik navigasyon haritaları, özellikle ağır petrol tankerleri için güvenli bir giriş şeridi, güvenli bir çıkış şeridi ve ikisi arasında bir tampon bölge belirler.
Toplamda, büyük gemiler sadece yaklaşık 10 km genişliğinde bir kanalda ilerlemek zorunda.
Tankerler Basra Körfezi'ne girerken, İran ve Arap ülkeleri arasında tartışmalı bölgeler olan Büyük ve Küçük Tunb adalarına yaklaşır.
Birçok uzmana göre, deniz trafiğini aksatmanın en olası yöntemi askeri müdahale. Bu durum, 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak savaşı sırasında yaşanmıştı.
Kaynak, Gallo Images via Getty Images
Savunma doktrini mi?
Analistler, İran için Hürmüz Boğazı'nı kapatmanın, nükleer silaha sahip olmaya benzer bir "caydırıcı güç" olarak görüldüğünü söylüyor.
Uluslararası toplum uzun süredir İran'ın askeri nükleer program arayışına karşı çıkıyor.
Büyük güçler de defalarca, Tahran'ın stratejik coğrafi konumunu küresel enerji arzını boğmak için kullanmasına izin vermeyeceklerini dile getirdi.
Uzmanlar genellikle İran'ın boğazı geçici olarak bloke edebileceğini tahmin ediyor.
Ancak birçok kişi, ABD ve müttefiklerinin askeri yollarla deniz trafiğinin akışını hızla yeniden sağlayabileceğinden de, aynı derecede emin.
İran, Hürmüz Boğazı'nı nasıl kapatabilir?
Kaynak, NurPhoto via Getty Images
ABD Kongre Araştırma Servisi'nin 2012 tarihli bir raporuna göre, İran Hürmüz Boğazı'nda kademeli adımlar atabilir.
Raporda, bu adımlar şöyle sıralanmıştı:
- Hürmüz Boğazı'nda seyir yasağı ilan etmek ancak bu yasağı ihlal etmenin sonuçlarını açıkça belirtmemek.
- Boğazdan geçen gemilerin denetlenebileceğini veya ele geçirilebileceğini ilan etmek.
- Geçen gemilere uyarı ateşi açmak.
- Belirli gemileri askeri güçle hedef almak.
- Hürmüz Boğazı'na ve Basra Körfezi'ne deniz mayınları döşemek.
- Ticari ve askeri gemileri hedef almak için denizaltılar ve füzeler kullanmak.
Kaynak, AFP via Getty Images
İran-Irak savaşında İran, petrol tankerlerine karşı İpekböceği füzeleri konuşlandırdı ve Körfez sularına deniz mayınları döşedi.
Bu mayınlardan biri, USS Samuel B Roberts gemisine isabet etti. ABD misillemede bulundu.
İran, Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatmayı başaramadı ancak gemi sigorta primlerini önemli oranda artırdı. Bu da Körfez çıkışında tıkanıklığına neden oldu.
Kaynak, Norbert Schiller via Getty Images
Analistler ne öngörüyor?
Uzmanlar, İran'ın her ay bu su yolunda seyreden yaklaşık 3 bin gemiyi durdurmanın en etkili yollarından birinin, hızlı saldırı botları ve denizaltılar kullanarak mayın döşemek olacağını tahmin ediyor.
İran donanması ve Devrim Muhafızları Ordusu donanması, yabancı savaş gemilerine ve ticari gemilere saldırılar düzenleyebilir.
Ancak, büyük askeri gemiler de İsrail veya ABD hava saldırıları için kolay hedeflere dönüşebilir.
İran'ın hızlı botları genellikle gemisavar füzelerle donatıldı. Tahran ayrıca çeşitli gemileri, yarı batık araçlar ve denizaltılar da sahip.
Şu anda, uydu görüntülerini kullanan denizcilik takibi amaçlı internet siteleri, İran ordusuna ait gemilerin ülkenin güney deniz sınırlarına yakın hareketlerini raporluyor.
Kaynak, Getty Images
Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en çok hangi ülkeler etkilenir?
Vortexa'nın araştırmasına göre, Suudi Arabistan Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 6 milyon varil ham petrol ihraç ediyor. Bu, komşu ülkelerin herhangi birinden daha fazla.
ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) tahminine göre, 2024 yılında Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve kondensatın yüzde 84'ü ve sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 83'ünün Asya pazarlarına gittiğini ediyor.
EIA; Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin boğazdan geçen ham petrolün en büyük ithalatçıları arasında olduğunu belirtiyor.
Kaynak, Chip Hires via Getty Images
EIA'ya göre, Amerika Birleşik Devletleri 2024 yılında boğazdan günde yaklaşık 500 bin varil ham petrol ve kondensat ithal etti. Bu, toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 7'sini ve petrol tüketiminin yüzde 2'sini oluşturuyor.
Aynı raporda, yerli üretimin ve Kanada'dan yapılan ithalatın artmasıyla, ABD'nin Körfez ülkelerinden ham petrol ithalatının o sene neredeyse son 40 yılın en düşük seviyesine gerilediği belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı'ndan taşınan petrolün Avrupa'ya düşen toplam payının ise günde 1 milyon varilden az olduğu görülüyor.
Tüm bu bilgiler ışığında; Arap ve Asya ülkelerinin, son çatışmada İsrail ile siyasi ittifak kuran ABD veya Avrupa güçlerinden daha fazla zarar göreceği anlaşılıyor.
Birçok Asya ülkesi İran ile iyi, hatta yakın ilişkilerini sürdürüyor.
