1 Ocak neden yılbaşı? Antik Roma’dan bugüne uzanan tarih
1 Ocak’ın yılbaşı olarak kabul edilmesi, Julius Caesar’ın takvim reformu ve Janus inancı üzerinden Antik Roma’ya uzanan tarihsel bir sürece dayanıyor.
Editor
1 Ocak tarihinin yılbaşı olarak seçilmesi Gregoryen Takvimi'nden çok çoook öncesine, tâ antik Roma'ya dayanıyor.
Romalılar Julius Caesar’ın MÖ 46’da yaptığı takvim reformu ile yılı 1 Ocak’ta başlatmaya karar verdiler ve Ocak ayını Başlangıçların Tanrısı Janus’a adadılar.
Latinceden geçen bu ayın adı hashtagJanuary bir tanrıyı onurlandırıyor.
Roma'da ocak ayı yalnızca takvimde bir başlangıç noktası seçmekten ibaret değildi. Romalılar için yılın başı, esasen zamanın yönünü düşünmek demekti. Bu yüzden yılın ilk ayını, yeni başlangıçlar, bitişler, kapılar ve geçişlerle özdeşleşen bir tanrıyla andılar.
Tanrı Janus'un iki tane yüzü vardı. Bir yüz geçmişe bakarken diğer bir yüz geleceğe dönüktü.
Kapı eşikleri, köprüler, yol ayrımları… Hepsi Janus’un alanıydı.
Çünkü her geçiş biraz cesaret, biraz da umut isterdi. Bu, Romalıların zihninde “zamanın iki tarafını aynı anda görme” fikrini temsil ederdi.
Bundan sebep Janus, bir şeyin başladığı yahut bittiği her anda devrede kabul edilirdi.
Janus yalnızca dini bir figür değildi, aynı zamanda kamusal düzenin simgesiydi.
Misâl Roma'da Janus'a adanmış Geminus Tapınağı'nın iki kapısı vardı. "Barış Kapısı" barış zamanında kapalı tutulurdu. "Savaş Kapısı" savaş zamanında açık kalırdı.
Tarih kaynakları, bu kapının nadiren kapandığını vurgular, çünkü Roma neredeyse sürekli savaş halindeydi.
Orta Çağ’da bazı yerlerde yılın başlangıcı dönem dönem dini tarihlere Noel, Paskalya gibi zamanlara kaymış olsa da bu uygulamalar pek kalıcı olmadı.
1582’de Gregoryen Takvimi kabul edilince 1 Ocak yeniden ve kesin biçimde yılın başlangıcı olarak kabul gördü. Sonraki yüzyıllarda bu uygulama genişleyerek dünyaya yayıldı...
Modern dünyada bugün bile yılın başında alınan kararlar, yapılan planlar, yeni sayfa söylemlerimiz ama bilerek ama bilmeyerek büyük ölçüde o antik Roma düşüncesinin izlerini taşıyor.
1 Ocak tarihi aradan geçen 2000 küsür sene sonra bugün bile aynı soruyu soruyor:
Geçmiş nerede kalmalı ve gelecek nereye doğru akmalı?
