DENETİMLE BAŞIBOZUKLUK SARKACI ARASINDA BİR YERDE: DENETİŞİM

Tam yirmi yıl önce yazdığım bir makale tesadüfen önüme düştü. (Başka kitap ararken gerçekten raftan düştü)

Aralık 7, 2025 - 13:15 Updated: Aralık 7, 2025 - 13:17

0 208

DENETİMLE BAŞIBOZUKLUK SARKACI ARASINDA BİR YERDE: DENETİŞİM

Tam yirmi yıl önce yazdığım bir makale tesadüfen önüme düştü. (Başka kitap ararken gerçekten raftan düştü) Su piyasalarının denetimini yazmışım; sudan kıymetli kaynağımız yok. Şimdiki fikri olgunluğuma otuz iki yaşında dahi sahip olduğumu fark etmenin hazzını yaşadım. Geriye bakınca akademik kariyerimde denetim temalı pek çok çalışma yaptığımı fark ettim.

Harcamaların çok sıkı denetlendiği bir evde büyüdüm. Mülkiyeli bir gelirler kontrolörü olan babam, ekmek, süt dahil yapılan her alımı yazdırırdı. Asgari ihtiyaçlar dışında nadiren harcama yapılırdı. Hesabı verilmeyen tek kuruş yoktu. Cumhuriyet bilinci de eklenince tüyü bitmedik yetimin hakkını korumaya ant içmiş bir vatandaş olup çıktım.

Devleti de bir üretim tesisi gibi düşünürsek üretmesi gereken başlıca ürünün etkili ve adil denetim olduğu söylenebilir. Denetimi devlet içi ve devlet dışı olarak ayırabiliriz. Kanımca devlet içi denetimin devlet dışına göre daha kolay olması gerekir. İyi yetişmiş, olgun bir kamu görevlisi için hesap vermek arzu edilen bir faaliyet olmalıdır. Bu denetim, özverili ve dürüst çalışmalarının onaylanması ve kutlanması anlamına gelir. Devlet içi denetimi yapanlar da bu nitelikleri haiz olacağından bu faaliyet asla siyasete alet edilmez ve hain bir sopaya dönüşmez. Devlet dışı denetim vatandaşların özgürlük alanlarına müdahale riski barındırdığından iletişimi çok iyi yapılması gereken bir alandır. Denetimin amacı iyi açıklanmalı, sınırları açık kurallara bağlanmalı ve bu yetkinin sadece kamu yararı doğrultusunda kullanıldığına dair güven yaratılmalıdır.

Anayasa Mahkemesi, devletin şirketlerinin toplandığı havuzun yani Türkiye Varlık Fonu’nun diğer kamu kurumlarının tabi olacağı düzenlemelere tabi olmayacağına dair bir hükmü iptal etti. https://lnkd.in/d3zhBHyr “Sayıştay denetimi kaldıran düzenleme iptal oldu” diye haberler çıktı. Yanlış. AYM, Sayıştay denetimini kaldıran düzenlemenin iptal talebini 2018’de reddetmişti. https://lnkd.in/dhydnUgx Şu anda Fon için Türkiye Büyük Millet Meclisinin denetimini sağlayacak bir mekanizma öngörülmesi gerektiğini ancak bu mekanizmanın olmadığını anlıyorum. https://lnkd.in/deWz7sk9

Devletin içinden çıkıp devletin dışına yayılan bu devasa ekonomik yapının nasıl denetlenmesi gerektiği konusunda tüm vatandaşlara güven verecek, maksadı üzüm yemek olan, yalın, işlevsel, şeffaf bir denetim mekanizması şart. Buna bir ad buldum: Denetişim. Umarım AYM’nin açtığı alan TBMM’ce akıllıca değerlendirilir. Herkesin devleti daha çok desteklemesini sağlayacak, vatandaşlık bilincini ve gönencini geliştirecek kamusal kaynaklı, bağımsız, saygın, kaliteli bir Denetişim Kurumu kurulur. Kültür değişikliği öneriyorum, çok şey mi istiyorum? Armağanım yirmi yıl önceki benden size gelsin…