Bugün Anneler Günü

Kullandığımız sözcükler dünyamızı şekillendiriyor.

Mayıs 14, 2023 - 21:50

0 309

1760'lı yıllarda Fransız bir aşçı, bugün Louvre Müzesi’nin olduğu bölgedeki dükkanında et suyuna çorbalar hazırlamaktadır. “Boulanger” adını verdiği dükkanındaki özel baharatlarla zenginleştirdiği bu çorbalar öyle lezzetlidir ki, aşçının da yemeklerinin de ünü yavaş yavaş yayılır. Aşçı, bir gün dükkanının camına Latince şu cümleyi yazar:

Venite ad me omnes qui stomacho laboratis et ego vos restaurabo.

Bu yazı meâlen şu anlama gelmektedir: Midesi mutsuz olanlar bana gelsin, ben onları iyileştiririm.

İşte, aşçının kullandığı Latincedeki “eski haline getirmek, güçlendirmek” anlamına gelen “restaurare” fiili zaman içinde yemek mekanlarını ifade eden “restaurant” kelimesinin doğuşuna neden olur.

*

Bu platformdaki ilk etimoloji yazıma üstteki hikaye ile başlamıştım. O günden bu yana da, mümkün olduğunca her yazının içine etimolojik bir bilgi eklemeye çalıştım.

Çünkü, etimoloji son derece faydalı bir bilimdir. Sadece kelimelerin kökenini, nereden ve nasıl geldiklerini incelemekle kalmaz; bir kelimenin içine gizlenmiş duyguları, hikayeleri ve süregelen insan davranışlarını da açıklar.

*

Bugün Anneler Günü olması vesilesiyle, bir anne olarak “anne” sözcüğüne de değineyim isterim. Tahmin edeceğiniz üzere, bu sözcük “ana”nın bir söyleniş şekli ve ses değişimine işaret ediyor. Ana, eski Türkçede “çocuğu olan veya bu duyguyla sarınmış kadın” anlamına geliyor ve annenin / ananın da çocuk dilindeki na-na’dan yansıma olarak türetildiği düşünülüyor.

Yine bugünün önemine atfen, bir de NerdenGeliyo hesabından gördüğüm “sandık” sözcüğünden bahsedeyim. Sandığın kökeni eski Yunancadaki “synteke” kelimesine dayanıyor. “Syn” beraberliği, birlikteliği ifade ederken, “tek” de bir yere koymayı, yerleştirmeyi anlatıyor.

Yani “sandık” bir yerde birleştirmek demek.

Tıpkı, bizim de bugün kullandığımız veya kullanacağımız oylarla hür irademizi ve geleceğimizi birleştiriyor olmamız gibi.

*

Ortalama bir kişinin -hangi dil olduğundan bağımsız olarak- kelime haznesi 15 bin ilâ 35 bin arasında değişiyor. Bazı özel durumlarda bu rakam 60 bine kadar çıkabiliyor.
Kelime haznemizin artması ise üç duruma bağlı: Ne kadar okuduğumuza,
Ne kadar yazdığımıza
ve sosyal çevremizin çeşitliliğine.

… ve daha da önemli olan şu: Kelime dağarcığı az biriyle, yüksek olan birinin zihin esnekliği ve dünyaya bakışı aynı olmuyor.

Kullandığımız sözcükler dünyamızı şekillendiriyor.

*

Daha önce de getirmiştim; size yine bir öneri getirmek isterim...

Sizi, her gün yeni bir kelime veya bir kelimenin etimolojisini öğrenmeye davet edeceğim.
Her gün sadece bir kelime!
İnanın, dünyaya çok farklı gözlerle bakmamızı sağlayacak.

Filozof Ludwig Wittgenstein boşuna söylemez bu sözü:

“Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır.”

Not: Günün yazısı biraz geç geldi. Oy vermek için beklerken okursunuz diye yazdım.