Ad
294

Tarihçi ve Araştırmacı Yazar Akcan MİR

Altın Orda resmî yazışma geleneğindeki Uygur izleri

Yazıyı Uygurlar aracılığıyla alan Moğollar, yazışma ve kayıt tutma geleneğini de yine kuşkusuz Uygur geleneği çerçevesinde oluşturmuşlardır. Altın Orda resmî yazışma geleneğine de temel olan Türk-Moğol resmî yazışma geleneği, büyük ölçüde Uygur menşelidir (Vásáry 1987:
67; Usmanov 1979; Özyetgin 2002: 819-830).
Altın Orda’daki resmî yazışma geleneği, Türk-Uygur yazı geleneğinin tesiriyle şekillenmiştir. İslâmı kabul eden Altın Orda devletinde Arap yazısı yanında Uygur yazısı da kançılaryada Türk-Moğol devlet geleneğinin prestij yazısı olarak sıkça kullanılmıştır. Diplomatika ile ilgili pek
çok terim Altın Orda’ya Uygurlar aracılığıyla geçmiştir. Altın Orda kançılaryasının en önemli teknik kelimelerinden olan yarlık ve bitik Uygur sivil belgelerinde de farklı kullanımlarla tespit edilmektedir. Uygur Türklerine ait geç dönem sivil belgeleri bize, Uygurların gerek devlet düzeyinde gerekse toplum içinde kişiler arasında yapılan yazışmalarda tür ve teknik açısından gelişmiş bir yazışma geleneğine sahip
olduklarını göstermektedir.(1)Moğol-Tatar boyunduruğu döneminde, kendisine bağlı olan laik veya manevi bir feodal efendinin belirli haklarını güvence altına alan Altınordu Hanı sözleşmesi. Kuzey-Doğu Rusya prenslerine, büyük veya özel bir saltanat için han etiketleri verildi. Kilise mülkiyeti vergilerden ve görevlerden muaf tutulan etiketler ve Rus metropolleri. 1267'de Büyükşehir Kirill, Kilise lehine Han etiketini aldı. 1270 yılında Novgorod'a Suzdal'da serbestçe ticaret yapma imkanı sağlayan Khan etiketi verildi. 
Etiket satış konusu olabilir. 1392'de, Moskova Büyük Dükü Vasili I Dmitrievich, Nizhny Novgorod Büyük Dükalığı ile etiketini satın aldı. Bir etiket türü, Basma olarak da bilinen Paidza'dır (Payzde). 
Soldaki etiket, Han Toktamysh (1380-1395) adına bir tarhanoy harfidir. Belge, belli bir Bek-Hacı ülkesinin ve Molochniy Haliçi bölgesinde (şu anki Ukrayna'daki Zaporizhia bölgesinin ülkesinde) Molochniy Haliç bölgesinde yer alan kişilerin ödülünün duyurulmasından ve ödül şartlarından oluşmaktadır. (2)
Akcan Mir
1-Altın Orda Devlet Geleneğinde Uygur İzleri∗
A. Melek Özyetgin
Ankara Üniversitesi 
2-gkaf.nsu.ru/rh-book/l-feod5/f05-03.html 
(Han Toktamış 'ın etiketi, iki tane kırmızı tamga izi. 1381 )

http://akcan07.blogspot.com/

Ad

Yazarın Diğer Yazıları

  1. PHASELİS (FASELİS)ANTİK KENTİ
  2. Nero ve Agrippina.
  3. Bangladeşli İdris
  4. Çok Yönlü Bir Cumhuriyet Mimarı: Mualla Eyüboğlu
  5. Unuttuğumuz Mora Türkleri 
  6. Şükrü Paşa Anıtı ve Tabyalar  Mehmed Şükrü Paşa (1857 - 1916)
  7. BU TOHUMU SİZ  EKEBİLİR MİSİNİZ??
  8. DİRİLEN ŞEHİT: ÇALIK HÜSEYİN
  9. ‘’İstikbal göklerdedir’’
  10. Fakir Baykurt’un Annesiyle Yaşadığı İlginç Anısı
  11. Yazarın Tüm Yazıları

Yorum Yaz